بازرسی زیر خودرو در کارشناسی؛ با آینه چه چیزهایی را باید چک کرد؟
در بازرسی زیر خودرو، پنج بخش اصلی بررسی میشود: نشتی روغن و مایعات، سلامت شاسی و کف، سیستم اگزوز، قطعات جلوبندی و تعلیق، و لولههای ترمز و سوخت. این کار را میشود بدون جک و بالابر انجام داد. کافی است یک آینه بازرسی زیر خودرو تلسکوپی و یک چراغ قوه داشته باشید تا ایرادهایی را ببینید که از بالای ماشین دیده نمیشوند.
چکلیست سریع بازرسی زیر خودرو:
- نشتی مایعات: لکه یا خیسی زیر موتور، گیربکس، رادیاتور و اطراف چرخها
- شاسی و کف: زنگزدگی عمیق، جوش غیراستاندارد، آثار صافکاری یا رنگ تازه
- اگزوز: سوراخ، زنگزدگی، بستهای شل یا آثار جوش روی لوله و منبع
- جلوبندی و تعلیق: گردگیرهای پاره، کمکفنر روغنی، طبق یا سیبک آسیبدیده
- ترمز و سوخت: ترک یا خیسی روی لولهها و شیلنگها، اتصالات پوسیده
هرکدام از این موارد میتواند نشانه تصادف، استهلاک زیاد یا هزینه تعمیر پنهان باشد. در ادامه، هر بخش را با جزئیات و روش درست استفاده از آینه توضیح دادهایم.
چرا بازرسی زیر خودرو در کارشناسی مهم است؟
فروشندهها معمولاً ظاهر خودرو را قبل از فروش مرتب میکنند: بدنه پولیش میشود، موتور شسته میشود و داخل کابین تمیز است. اما زیر خودرو کمتر دستکاری میشود و به همین دلیل سابقه واقعی ماشین را بهتر نشان میدهد. حتی خودروهای سیلزده را هم معمولاً با گلولای خشکشده یا زنگزدگی ناگهانی در زیر خودرو میشود شناخت.
یک بازرسی چنددهدقیقهای زیر ماشین سه فایده مستقیم برای خریدار دارد:
- جلوی خرید خودرویی را میگیرد که تصادف سنگین یا ایراد ساختاری داشته است.
- هزینه تعمیرات پنهان را قبل از معامله مشخص میکند.
- برای چانهزنی روی قیمت، دلیل مستند به دست میدهد.
ابزار لازم برای بازرسی زیر خودرو
برای یک بازرسی اولیه به بالابر یا چاله سرویس نیاز ندارید. ولی انتخاب درست ابزار و نحوه استفاده از آن، تفاوت یک نگاه سرسری با یک بازرسی دقیق است.
-
آینه بازرسی تلسکوپی
مهمترین ابزار این کار است. دسته بلند آن اجازه میدهد بدون خوابیدن زیر ماشین تا وسط کف خودرو را ببینید، و سر چرخان آن زاویه دید را به سمت گیربکس، پشت چرخها یا بالای مخزن سوخت تغییر میدهد. آینههای محدب دید وسیعتری دارند و برای اسکن سریع کف مناسباند، اما اندازه اجسام را کمی کوچکتر نشان میدهند. برای بررسی دقیق یک نقطه مشکوک، مثل آثار جوش یا ترک، آینه تخت تصویر واقعیتری میدهد.
-
چراغ قوه
بدون نور کافی، لکه روغن تازه و رنگ تیره شاسی از هم قابل تشخیص نیستند. نکته مهم این است که نور را مستقیم روی آینه نیندازید، چون بازتاب آن چشم را میزند. نور را روی خود قطعه بتابانید و تصویرش را در آینه ببینید. نور سفید و متمرکز برای دیدن رنگ واقعی مایعات بهتر از نور زرد است.
-
دستکش، دستمال سفید و کاغذ
وقتی لکهای پیدا کردید، با دستمال سفید رویش بکشید:
اگر خیس و براق باشد، نشتی فعال است.
اگر روغن با خاک قاطی شده و خشک باشد، معمولاً نشتی قدیمی یا بسیار کند است.رنگ لکه روی دستمال سفید هم کمک میکند بفهمید مایع از کجا آمده (جدول رنگها در بخش بعد آمده است).
چکلیست بازرسی زیر خودرو
بهتر است بازرسی را با یک ترتیب ثابت انجام دهید: از جلوی خودرو شروع کنید، به وسط بروید و در عقب تمام کنید. اینطوری هیچ بخشی از قلم نمیافتد.
نشتی روغن موتور، گیربکس و سایر مایعات
زیر موتور، اطراف کارتل، زیر گیربکس و پشت رادیاتور را با دقت نگاه کنید. کمی نم و گردوغبار چرب روی موتورِ کارکرده طبیعی است. اما قطرهای که در حال چکیدن باشد، یا لکهای که روی کارتل و زیر موتور پخش شده باشد، نشانه نشتی فعال است. رنگ و محل لکه کمک میکند منبع آن را پیدا کنید:
| رنگ و ظاهر لکه | مایع احتمالی | محل معمول | اهمیت |
|---|---|---|---|
| قهوهای روشن تا سیاه، لیز | روغن موتور | زیر موتور، اطراف کارتل | متوسط تا زیاد |
| قرمز یا قرمز مایل به قهوهای | روغن گیربکس اتوماتیک یا هیدرولیک فرمان | وسط یا جلوی خودرو | زیاد |
| عسلی تا قهوهای غلیظ با بوی تند | روغن گیربکس دستی | زیر گیربکس | متوسط |
| سبز، صورتی، نارنجی یا آبی، با بوی شیرین | ضدیخ (مایع خنککننده) | جلوی خودرو، زیر رادیاتور و واترپمپ | زیاد (خطر داغ کردن موتور) |
| شفاف تا زرد کمرنگ، کمی لیز | روغن ترمز | نزدیک چرخها یا مسیر لوله ترمز | بسیار زیاد |
| شفاف، بیبو، مثل آب | آب کولر (تقطیر) | زیر داشبورد، جلوی کابین | طبیعی |
| بوی تند بنزین، زود خشک میشود | بنزین | مسیر لوله سوخت یا مخزن | بسیار زیاد |
شاسی و کف خودرو؛ خوردگی، جوش و آثار صافکاری
شاسیهای طولی جلو، رکابهای زیر درها، کف زیر صندلیها و کف زیر صندوق عقب، نقاطی هستند که سابقه تصادف و خوردگی خودرو را بهتر از هر جای دیگری نشان میدهند. اولین چیزی که باید به آن دقت کنید، شکل جوشهاست. جوش کارخانه معمولاً نقطهای، منظم و یکنواخت است، اما جوش ممتد، ضخیم یا نامنظم معمولاً یعنی آن قسمت تعمیر شده است. اگر فقط یک ناحیه محدود ضدزنگ یا رنگ تازه خورده باشد، باید به آن مشکوک شد، چون گاهی برای پوشاندن صافکاری یا پوسیدگی انجام میشود. چینخوردگی یا خمیدگی شاسی هم معمولاً نشانه ضربه از جلو یا عقب است.
درباره زنگزدگی باید بین سطحی و عمیق فرق گذاشت. زنگ سطحی روی قطعات فلزی زیر خودرو رایج است و نگرانی زیادی ندارد. اما پوسیدگیای که ورق را نازک یا سوراخ کرده باشد، روی استحکام بدنه اثر مستقیم دارد و تعمیرش پرهزینه است.
سیستم اگزوز و کاتالیست
کمی زنگزدگی سطحی روی لوله اگزوز طبیعی است، چون این قطعه دائم داغ و سرد میشود. چیزی که اهمیت دارد، سوراخ یا ترک روی لوله و منبع است. سیاهی دوده دور اتصالات هم معمولاً نشان میدهد گاز از آن نقطه نشت میکند. لاستیکهای آویزی را که اگزوز را به بدنه وصل میکنند بررسی کنید؛ اگر پاره باشند، باعث لرزش و صدای ناهنجار میشوند. فرورفتگی روی کاتالیست هم معمولاً از برخورد با سرعتگیر یا جدول ایجاد میشود و میتواند روی عملکرد آن اثر بگذارد.
جلوبندی، کمکفنر و گردگیرها
آینه را پشت هر چرخ جلو ببرید و از گردگیر پلوس شروع کنید. اگر پاره باشد، معمولاً گریس به اطراف پاشیده است و پلوس در معرض خرابی زودرس قرار دارد. بعد بدنه کمکفنر را نگاه کنید؛ خیسی روغنی روی آن یعنی کمک نشتی دارد و احتمالاً باید تعویض شود. لاستیکها و گردگیرهای سیبک، طبق و بوشها را از نظر ترک و پارگی بررسی کنید. گردگیرهای دو سر جعبه فرمان را هم فراموش نکنید، چون پارگی آنها باعث ورود خاک و آسیب به جعبه فرمان میشود.
لولهها و شیلنگهای ترمز و سوخت
این بخش مستقیماً به ایمنی مربوط است. مسیر لولههای فلزی ترمز را از جلو تا عقب دنبال کنید و شیلنگهای لاستیکی نزدیک چرخها را هم ببینید. زنگزدگی عمیق روی لوله فلزی، ترک روی شیلنگ یا خیسی در محل اتصالات، ایراد جدی به حساب میآید. همین بررسی را برای لوله سوخت و اطراف مخزن هم انجام دهید. اگر بوی بنزین یا نشتی روغن ترمز پیدا کردید، خودرو را تا تعمیر کامل حرکت ندهید.
روش استفاده از آینه برای بازرسی زیر خودرو
- خودرو را آماده کنید: روی سطح صاف پارک کنید، موتور را خاموش کنید و ترمز دستی را بکشید. اگر ماشین تازه روشن بوده، چند دقیقه صبر کنید تا اگزوز خنک شود.
- آینه را تنظیم کنید: طول دسته را طوری باز کنید که ایستاده یا نیمخیز به وسط کف خودرو برسید. سر آینه را حدود ۴۵ درجه کج کنید تا کف ماشین در تصویر دیده شود.
- با ترتیب ثابت دور خودرو بچرخید: از جلو شروع کنید، بعد سمت راننده، عقب و در آخر سمت سرنشین. در هر طرف، آینه را آرام از جلو به عقب حرکت دهید.
- حواستان به برعکس بودن تصویر باشد: در آینه، چپ و راست جابهجا دیده میشوند. وقتی لکه یا ایرادی پیدا کردید، قبل از نتیجهگیری با جابهجا کردن آینه مطمئن شوید دقیقاً کدام قطعه است.
- نقطه مشکوک را از چند زاویه ببینید: آینه را بچرخانید و نور را جابهجا کنید. بعضی ترکها و آثار جوش فقط از یک زاویه خاص دیده میشوند.
از تصویر آینه عکس بگیرید: با گوشی از تصویر داخل آینه عکس بگیرید. هم برای مقایسه بعدی به کارتان میآید و هم برای نشان دادن به فروشنده یا تعمیرکار. - از تصویر آینه عکس بگیرید: با گوشی از تصویر داخل آینه عکس بگیرید. هم برای مقایسه بعدی به کارتان میآید و هم برای نشان دادن به فروشنده یا تعمیرکار.
نشانههای تصادف یا تعمیر در زیر خودرو
یک نشانه تنها همیشه به معنی تصادف نیست. آنچه اهمیت دارد، الگوی نشانههاست. سادهترین روش، مقایسه دو سمت خودرو است. قطعات جلوبندی چپ و راست معمولاً همسن و همشکلاند. اگر طبق، سیبک یا کمکفنر فقط در یک سمت نو باشد، به احتمال زیاد آن سمت ضربه خورده است. همین منطق درباره جلو و عقب خودرو هم صدق میکند. سینی جلو، رادیاتور یا منبع اگزوز نو، در خودرویی که بقیه قطعاتش کارکرده است، سؤالبرانگیز است.
جزئیات کوچکتر هم سرنخ میدهند. رد آچار یا رنگپریدگی روی پیچهای اتصال شاسی و سینی نشان میدهد آن قسمت باز و بسته شده است. درزگیر کارخانه یکدست و منظم است، اما ماستیک دستی و ناهموار معمولاً بعد از تعویض قطعه زده میشود. وقتی چند مورد از این نشانهها در یک ناحیه کنار هم دیده شوند، احتمال تصادف جدی بالا میرود.
زیر خودرو فقط بخشی از داستان را نشان میدهد. برای تشخیص کامل، بدنه، رنگ و موتور را هم باید بررسی کنید. مراحل کامل این کار را در راهنمای تشخیص خودرو تصادفی توضیح دادهایم.
چه زمانی آینه کافی نیست؟
آینه بازرسی ابزاری برای دیدن است، نه اندازهگیری. برای همین، بعضی ایرادها با آن تشخیص داده نمیشوند. خیلی از خودروهای جدیدتر زیر موتور یک سینی یا کاور پلاستیکی دارند که بخش بزرگی از موتور و گیربکس را میپوشاند. در این خودروها، نشتی ممکن است پشت کاور جمع شده باشد و تا وقتی کاور باز نشود، دیده نشود. همین مشکل در خودروهایی هست که کف آنها با لایه ضخیم ضدزنگ یا قیر پوشانده شده؛ این لایه میتواند پوسیدگی یا آثار جوش را کاملاً مخفی کند.
جلوبندی هم محدودیت خودش را دارد. آینه پارگی گردگیر یا نشتی کمکفنر را نشان میدهد، اما لقی سیبک، طبق یا بلبرینگ چرخ فقط وقتی مشخص میشود که خودرو بالا برود و چرخ با دست تکان داده شود. کج بودن شاسی هم با چشم قابل تشخیص نیست و به اندازهگیری دقیق نقاط شاسی نیاز دارد. زیر خودرویی هم که پر از گلولای یا روغن قدیمی باشد، عملاً نمیشود با آینه قضاوت درستی کرد.
بهتر است بازرسی با آینه را یک مرحله بررسی و بازرسی ببینید. اگر زیر خودرو تمیز و سالم به نظر برسد، با خیال راحتتری سراغ بقیه مراحل کارشناسی خودرو میروید. اما اگر نشانه مشکوکی پیدا کردید، یا خودرو کاور زیر موتور دارد، قبل از معامله آن را روی بالابر یا چاله سرویس ببرید و بررسی کامل را به یک کارشناس فنی بسپارید. اگر هم میخواهید خودتان کارشناسی کاملتری انجام دهید، فهرست ابزارهای لازم برای هر مرحله را در چک لیست ابزار کارشناسی خودرو آوردهایم.
سوالات متداول
بدون جک و بالابر میشود زیر ماشین را چک کرد؟
بله. با یک آینه بازرسی تلسکوپی و چراغ قوه، میتوانید نشتی مایعات، وضعیت شاسی و کف، اگزوز، گردگیرها و لولههای ترمز را بدون بالا بردن خودرو بررسی کنید. البته برای تشخیص لقی جلوبندی یا کجی شاسی، خودرو باید روی بالابر برود.
لکه روغن زیر ماشین پارکشده نشانه چیست؟
بستگی به رنگ و محل لکه دارد. لکه قهوهای یا سیاه زیر موتور معمولاً روغن موتور است و لکه قرمز در وسط خودرو معمولاً روغن گیربکس اتوماتیک یا هیدرولیک فرمان. برای پیدا کردن منبع دقیق، یک مقوای سفید را یک شب زیر خودرو بگذارید. رنگ و محل قطرهها روی مقوا، منبع نشتی را نشان میدهد.
چکه کردن آب از زیر ماشین طبیعی است؟
اگر مایع شفاف، بیبو و مثل آب باشد و از جلوی کابین بچکد، معمولاً آب تقطیر کولر است و کاملاً طبیعی است. چند قطره آب از انتهای اگزوز، بهخصوص وقتی موتور سرد است، هم طبیعی است. اما مایع رنگی با بوی شیرین، ضدیخ است و نشان میدهد سیستم خنککاری نشتی دارد.
زنگزدگی زیر ماشین چقدر نگرانکننده است؟
زنگ سطحی روی اگزوز و قطعات فلزی زیر خودرو رایج است و معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. اما اگر زنگزدگی ورق کف یا شاسی را نازک، پوستهپوسته یا سوراخ کرده باشد، استحکام بدنه کم شده و تعمیرش پرهزینه است.
آینه بازرسی چراغدار بهتر است یا بدون چراغ؟
آینه چراغدار کار را راحتتر میکند، چون نور و آینه همیشه همجهتاند و به دست سوم نیاز ندارید. آینه بدون چراغ هم در کنار یک چراغ قوه جداگانه همان نتیجه را میدهد و این مزیت را دارد که میتوانید نور را از زاویه دیگری بتابانید.
